پراکندگی خاندان زند
دشت زند ملایر، مرکز اصلی سکونت طایفه زند
زمانی که شمار جمعیتی این خاندان، افزایش مییابد، قدرت آنان نیز در منطقه سکونتشان روبه گسترش مینهد و گروههای دیگری از مردان اطراف آنان بدانها میپیوندند و سه تیره به نامهای: زند بلگه، زند هزاره و زندخراجی را تشکیل میدهند. در نتیجه کوچاندن عدهای از آنان از سوی آغامحمدخان قاجار به لرستان و کوچ کردن گروههای دیگر از آنان به سوی عراق به دلایلی مختلف پراکنده شدهاند و در مناطق ذیل پس از کریم خان زند (وکیلالرعایا)، سلسله زندیه رو به سقوط رفت، تا جایی که بازماندگان این طایفه را به شهرهای بد آب و هوا و دور از شیراز (پایتخت حکومت)، قم، کرمان ، گرمسار، ورامین، خراسان، ملایر، جنوب تهران (یافت آباد) تبعید کردند و عدهای به کوههای جوپار و اقطلاع واقع در استان کرمان و ایذه در استان خوزستان پناه بردند. امروزه افرادی از تبار طایفهٔ «زند» در استانهای فارس ، کرمان ، خراسان، لرستان، همدان، کردستان، کرمانشاه، فارس ، تهران، قم، سمنان و خوزستان پراکنده شدهاند.
کرمان:
علی نقی خان فرزند صادق خان زند برادر کریمخان زند به منطقه اقطاع (بافت کنونی) (منطقه ای کوهستانی و خوش آب و هوا ) در کرمان را به تصرف خود درآورد که یک تیره از زندیان در آن منطقه ساکن هستند.
استاد باستانی پاریزی می گوید : یک تیره از زندیان نیز که لقب حسینشاهی داشتند و خود حسینشاه نوهٔ صادقخان برادر کریمخان بود، در جوپار (منطقهای خوش آب و هوا) به دلیل ضعف حکومت ناصر الدین شاه با زدن سکه بر چرم شتر و با کمک سربازان وفادار به زندیه حکومت میکرد؛ و روی سکه اش چنین شعری نوشته بود:
زد حسین شاه سکه بر چرم شتر هر که را جرأت بود چغری گدر (واژه ترکی آذری)
فرزندان وی به نامهای آقاجان مشهور به آغجانخان و برادر دوقلویش آقاغلامعلی، آقامحمداسماعیل، حاج یداللهخان مشهور به حاجیخان، ابراهیمخان مشهور به دکتر معین که حکیم حاذق وقت بود، بیبی سروی و بیبی فاطمه بودند.
فارس: یک تیره که امروزه با نام خواجهپور، خواجهپور تادوانی، خواجه، و خواجهدوانی در دو روستای تادوان خفر، و دوان کازرون و نیز در شیراز و کرمان و بوشهر ساکن میباشند.
قم: اسکندرامان الهی میگوید: پنج تیره از عشیره زند در نزدیکی قم اسکان یافتهاند و همچنین بدین اشاره میکند: کلانتر زندیان همراه با عشیرهٔ کشکولی کوچک میزیند و زمستانان در منطقه «هنگام» و تابستانها نیز در منطقهٔ کاکان جای میگیرند. علاوه بر این تیرهای از زندیان، خاندان حسن آقای زندی با عشیره کشکولی بزرگ همزیستی دارند و در مناطق فارس و شیراز و قشقایی موجودیت دارند.
خانقین: محمدعلی سلطانی میگوید: چهار تیره از زندیان به نامهای: محمد صالح، آغاطاهر، طاهرخان و علیانخانی در منطقهٔ خانقین اسکان یافتهاند.
سنندج: ایرج افشار سیستانی اثبات میکند چند تیره از عشیرهٔ زند در منطقه سنندج سکونت دارند و کار آنان کشاورزی و دامپروری است و دارای مذهب شافعی هستند.
کرکوک: لیلا نامق در مورد تیرهای از عشیرهٔ زند بحث میکند و در هر دو روستای کولهجوب و خجیسروه در منطقهٔ قرهتپه و کفری سکونت دارند و براساس سرشمار ی سال ۱۹۵۶ میلادی، تعداد آنان ۷۳۷ نفر بودهاست.
خراسان: علی میرنیا بدین اشاره میکند که تیرههایی از عشیرهٔ زند در هردو منطقهٔ درگز و نوخندان و کلات در استان خراسان اسکان گزیدهاند.
بغداد و دیاله: عباس عزاوی اینار روشن میکند: چند تیرهای از عشیرهٔ زند در سواحل رودخانه دیاله در روستاهای جوسهتپان، للبن، قیچی، قوبه، بانسنوق، کوکز، اجیلر، هودلی و تپهعلی ساکن میباشند.
ایذه: تیرهٔ زندی که امروز از طایفهٔ اورک باب دینارونی و هفتلنگ لر بختیاری محسوب میشوند.